Νιώθετε εξάντληση που δεν περνά, ακόμη κι εάν κοιμηθείτε «καλά»;
Δυσκολεύεστε να κάνετε απλές, καθημερινές δραστηριότητες, ενώ οι εξετάσεις σας φαίνονται «καλές»;
Αυτό μπορεί να μην είναι απλή κούραση, αλλά η λεγόμενη κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο.
Τι είναι η «κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο»;
Η κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο (cancer-related fatigue, CRF) είναι ένα επίμονο αίσθημα σωματικής, ψυχικής και νοητικής εξάντλησης, δυσανάλογο προς την προσπάθεια που καταβάλλετε και που δυσκολεύει σοβαρά την καθημερινή λειτουργία. Δεν ανακουφίζεται εύκολα με ξεκούραση ή ύπνο, ούτε εξηγείται απλώς από «πολλές υποχρεώσεις».
Μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι περίπου οι μισοί ασθενείς με καρκίνο εμφανίζουν κλινικά σημαντική κόπωση, ενώ εάν συμπεριλάβουμε και τα πιο ήπια επίπεδα, τα ποσοστά μπορεί να φθάνουν έως και το 70-80% των ασθενών.
Η κόπωση μπορεί:
να εμφανιστεί κατά την διάρκεια χημειοθεραπειών ή ακτινοθεραπείας,
να συνεχιστεί μετά το τέλος των θεραπειών,
να επανεμφανισθεί σε περιόδους άγχους, υποτροπής ή αλλαγής θεραπείας.
Γιατί συμβαίνει;
Η κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο είναι πολυπαραγοντικό φαινόμενο.
Συνήθως δεν υπάρχει μία μόνο αιτία, αλλά συνδυασμός παραγόντων, όπως:
Ο ίδιος ο όγκος και η φλεγμονώδης αντίδραση του οργανισμού.
Θεραπείες (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, ορμονοθεραπεία), οι οποίες επηρεάζουν το αίμα, τους μυς, το ανοσοποιητικό, τον ύπνο.
Αναιμία, διαταραχές θυρεοειδούς, λοιμώξεις ή άλλες ιατρικές καταστάσεις.
Πόνος, αϋπνία, άγχος, καταθλιπτική διάθεση, οι οποίες απορροφούν την ενέργειά σας.
Μειωμένη σωματική δραστηριότητα – όταν το σώμα «σταματά» να κινείται, αποδυναμώνεται και κουράζεται ευκολότερα.
Σημαντικό:
Η κόπωση δεν σημαίνει ότι «δεν προσπαθείτε αρκετά» ή ότι «δεν αντέχετε», είναι αναγνωρισμένο ιατρικό σύμπτωμα, με σαφή βιολογική και ψυχοκοινωνική βάση.
Πώς μπορεί να επηρεάσει την ζωή σας;
Η κόπωση μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους:
Ξυπνάτε ήδη κουρασμένοι, σαν να μην ξεκουραστήκατε.
Απλές δραστηριότητες (μπάνιο, μαγείρεμα, ψώνια) μοιάζουν «βουνό».
Δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, να θυμηθείτε πληροφορίες ή να πάρετε αποφάσεις.
Αισθάνεστε συναισθηματικά «άδειοι», χωρίς διάθεση για κοινωνική επαφή.
Περιορίζετε σταδιακά τις εξόδους, την εργασία ή τα χόμπι σας.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η κόπωση μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής, την προσκόλληση στην θεραπεία και ακόμη και την πρόγνωση, εάν οδηγεί σε καθυστερήσεις ή διακοπές θεραπειών.
Τι μπορείτε να κάνετε εσείς;
Η κόπωση μπορεί να βελτιωθεί. Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν ότι χρειάζεται συστηματικός έλεγχος, συζήτηση και ενεργή αντιμετώπιση, όχι απλώς «υπομονή».
1. Μιλήστε ανοιχτά στην ιατρική ομάδα σας
Περιγράψτε πότε είστε περισσότερο κουρασμένοι (πρωί/βράδυ, μέρες θεραπειών κ.λπ.).
Αναφέρετε εάν η κόπωση σας εμποδίζει να ολοκληρώσετε θεραπευτικούς κύκλους ή καθημερινές δραστηριότητες.
Ζητήστε να ελεγχθούν αιτίες που μπορούν να διορθωθούν, όπως αναιμία, διαταραχές ύπνου, πόνος, συναισθηματικές δυσκολίες.
2. Κρατήστε ένα «ημερολόγιο κόπωσης»
Σημειώστε για λίγες εβδομάδες:
επίπεδο κόπωσης (π.χ. από 0 έως 10),
ώρες ύπνου,
δραστηριότητες που σας ωφελούν ή σας εξαντλούν.
Το ημερολόγιο βοηθά να εντοπισθούν μοτίβα και να οργανωθεί καλύτερα η ημέρα σας (π.χ. οι πιο απαιτητικές δουλειές στις ώρες που έχετε περισσότερη ενέργεια).
3. Ήπια, τακτική σωματική δραστηριότητα
Συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η εξατομικευμένη άσκηση (περπάτημα, ήπια ενδυνάμωση, ασκήσεις αναπνοής) είναι από τις πιο αποτελεσματικές μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις για την κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο.
Ξεκινήστε με μικρά, ασφαλή βήματα, σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού σας.
Στόχος είναι η σταθερή, ήπια κίνηση – όχι η εξάντληση.
Σε αρκετούς ασθενείς προσφέρονται οργανωμένα προγράμματα άσκησης ή φυσικοθεραπείας ειδικά σχεδιασμένα για ογκολογικούς ασθενείς.
4. Εξοικονόμηση ενέργειας
Ιεραρχήστε τις δραστηριότητες: τι είναι πραγματικά σημαντικό σήμερα;
Μοιραστείτε τις δουλειές με την οικογένεια ή τους φίλους – η βοήθεια δεν είναι αδυναμία, είναι μέρος της θεραπείας.
Κάνετε συχνά, μικρά διαλείμματα πριν νιώσετε «τελείως εξαντλημένοι».
5. Φροντίδα ύπνου και ψυχικής υγείας
Προσπαθήστε να διατηρείτε σχετικά σταθερή ώρα ύπνου και εγέρσεως.
Αποφύγετε βαριά γεύματα και έντονη χρήση οθονών λίγο πριν τον ύπνο.
Μιλήστε με τον ιατρό σας εάν αισθάνεστε έντονο άγχος, θλίψη ή κρίσεις πανικού. Η ψυχολογική υποστήριξη και οι κατάλληλες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν τόσο την ψυχική επιβάρυνση όσο και την κόπωση.
Ο ρόλος του ακτινοθεραπευτή – ογκολόγου
Στόχος είναι όχι μόνο η θεραπεία της νόσου, αλλά και η διαχείριση των συμπτωμάτων, ώστε η θεραπεία να είναι όσο το δυνατόν πιο ανεκτή και ασφαλής.
Κατά τον Δεκέμβριο, μήνα ευαισθητοποιήσεως για την κόπωση στον καρκίνο, η ομάδα μας:
δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην συζήτηση για την κόπωση σε κάθε επίσκεψη,
αξιολογεί εάν χρειάζονται επιπλέον αιματολογικοί ή απεικονιστικοί έλεγχοι,
συνεργάζεται με φυσικοθεραπευτές, ψυχολόγους, διαιτολόγους και ιατρούς άλλων ειδικοτήτων,
προσαρμόζει, όταν είναι εφικτό, το πρόγραμμα θεραπειών ώστε να μειωθεί η επιβάρυνση.
Τι μπορείτε να κάνετε σήμερα
Εάν ζείτε με καρκίνο και νιώθετε ότι η κόπωση σάς περιορίζει:
Μην την υποβαθμίζετε. Αναφέρετέ την ξεκάθαρα στον ακτινοθεραπευτή–ογκολόγο ή στον θεράποντα ιατρό σας.
Κλείστε ένα ραντεβού ειδικά για την συζήτηση της κόπωσης. Ελάτε με ένα σύντομο ημερολόγιο 1-2 εβδομάδων (ώρες ύπνου, επίπεδο κόπωσης, βασικές δραστηριότητες).
Ρωτήστε για εξατομικευμένο πλάνο διαχείρισης:
έλεγχο αίματος και άλλων πιθανών αιτιών,
προγράμματα ήπιας άσκησης,
υποστήριξη για ύπνο, άγχος ή καταθλιπτική διάθεση.
Μοιραστείτε το κείμενο αυτό με ανθρώπους που γνωρίζετε ότι βρίσκονται σε θεραπεία ή ανάρρωση από καρκίνο, ίσως τους βοηθήσει να καταλάβουν ότι «δεν είναι μόνοι» σε αυτό που βιώνουν.
Η κόπωση που σχετίζεται με τον καρκίνο είναι πραγματική, συχνή και αντιμετωπίσιμη.
Ο Δεκέμβριος είναι μια καλή ευκαιρία να κάνετε το πρώτο βήμα:
να μιλήσετε, να ζητήσετε βοήθεια και να οργανώσετε μαζί μας ένα σχέδιο ανακούφισης προσαρμοσμένο στις δικές σας ανάγκες.
